ศูนย์คุณธรรม เผยผลสำรวจปี 69 คนไทยคุณธรรม ‘พอใช้’ แต่อ่อนแอ ‘พอเพียงและซื่อสัตย์’

ศูนย์คุณธรรม เปิดผลสำรวจดัชนีชี้วัดคุณธรรมและทุนชีวิต ปี 2569 สะท้อนทิศทางพฤติกรรมคนไทย ท่ามกลางโลกวิกฤตและความท้าทายยุคใหม่ ทุกช่วงวัย คุณธรรม ‘พอใช้’ แต่ยังอ่อนแอ พอเพียง-ซื่อสัตย์

• แนวคิดหลักระดับโลก รศ. นพ.สุริยเดว ทรีปาตี ชี้ว่าโลกยุควิกฤตบีบให้มนุษย์ต้องกล้าเผชิญหน้า พร้อมชูแนวคิด We change World change เพื่อก้าวผ่านไปด้วยกัน

• การเปิดผลสำรวจสำคัญ ศูนย์คุณธรรม (องค์การมหาชน) เผยผลสำรวจดัชนีชี้วัดคุณธรรมและทุนชีวิต ปี 2569 เพื่อสะท้อนพฤติกรรมบ่งชี้ในมิติต่าง ๆ ของคนไทย

• มิติการประเมิน 5 ด้าน การสำรวจครอบคลุมดัชนีชี้วัดสำคัญ 5 ด้าน ได้แก่ พอเพียง วินัยรับผิดชอบ และมิติต่าง ๆ เพื่อพัฒนาสังคมท่ามกลางแรงกดดันทางเศรษฐกิจ

“ยิ่งวิกฤต คุณธรรมยิ่งสำคัญ” คำกล่าวของ รศ. นพ. สุริยเดว ทรีปาตี เกริ่นไว้ในช่วงเปิดการจัดประชุมวิชาการประจำปี 2569 ‘THE MORAL SURVIVAL : นิยามคุณธรรมในโลกที่บีบคั้นให้เราเอาตัวรอด” พร้อมเปิดผลสำรวจ ‘ดัชนีชี้วัดคุณธรรมและทุนชีวิต’ จัดทำและประเมินโดย ศูนย์คุณธรรม (องค์การมหาชน) เพื่อสะท้อนพฤติกรรมบ่งชี้การมีคุณธรรมและทุนชีวิตของคนไทยในมิติต่าง ๆ

รศ. นพ. สุริยเดว ขยายต่อถึงบริบทข้างต้น ด้วยในโลกยุคปัจจุบันเต็มไปด้วยความขัดแย้ง ความสุดโต่ง และวิกฤตการณ์รอบตัวที่หมุนเร็วขึ้น ซึ่งบีบให้มนุษย์ต้องปรับตัวและเผชิญหน้ากับความท้าทายอย่างกล้าหาญ ขณะเดียวกัน เด็กและคนรุ่นใหม่ ยังพบว่า ผู้ใหญ่หรือสังคมมีพฤติกรรมบกพร่องในเรื่องวินัยและความซื่อสัตย์

ปัจจัยเหล่านี้ ยังสะท้อนชัดในปัจจุบัน โลกเต็มไปด้วยแรงกดดันจาก เศรษฐกิจ วิกฤตสภาพภูมิอากาศ เทคโนโลยี เอไอ และความเปลี่ยนแปลงของความสัมพันธ์ พร้อมส่งต่อถึงคำถามสำคัญคือ ‘เราจะเอาตัวรอด โดยไม่ทิ้งความเป็นมนุษย์ได้อย่างไร?’

จากท่ามกลางวิกฤตในวันนี้ ‘We change World change’ ถือเป็นคีย์หลัก ให้ทั้งโลกอยู่รอดไปด้วยกัน

เปิดผลสำรวจคุณธรรมคนไทย ปี 2569

สำหรับผลสำรวจสถานการณ์คุณธรรมและทุนชีวิต ปี 2569 จัดทำโดย ศูนย์คุณธรรม (องค์การมหาชน) ได้ดำเนินการพัฒนาดัชนีชี้วัดคุณธรรม 5 มิติ ได้แก่

• พอเพียง
• วินัยรับผิดชอบ
• สุจริต
• จิตสาธารณะ และกตัญญู
• ดัชนีทุนชีวิต 5 พลัง ได้แก่ พลังตัวตน พลังครอบครัว พลังสร้างปัญญา/พลังที่ทำงานหรือองค์กร พลังเพื่อนและกิจกรรม และพลังชุมชน เพื่อสะท้อนสถานการณ์คุณธรรมของคนไทย 3 ช่วงวัย ได้แก่ อายุ 13–24 ปี, 25–40 ปี และ 41 ปีขึ้นไป

คุณธรรม ‘พอใช้’ คนไทยทุกช่วงวัย

สำหรับผลการสำรวจดัชนีชี้วัดคุณธรรม ปี 2569 พบคะแนนเฉลี่ยพฤติกรรมคุณธรรมของประชากรทั้ง 3 ช่วงวัย อยู่ที่ 4.63 คะแนน จากคะแนนเต็ม 6 คะแนน อยู่ในระดับ ‘พอใช้’

• วัยรุ่นและเยาวชน อายุ 13–24 ปี : 4.53 คะแนน ‘พอใช้’
• วัยผู้ใหญ่ตอนต้น อายุ 25–40 ปี : 4.39 คะแนน ‘พอใช้’
• วัยกลางคนและวัยผู้ใหญ่ตอนปลาย อายุ 41 ปีขึ้นไป : 4.79 คะแนน- ‘พอใช้’

คะแนนคุณธรรม 5 มิติ

• พอเพียง : 4.39 คะแนน
• วินัยรับผิดชอบ : 4.59 คะแนน
• สุจริต : 4.42 คะแนน
• จิตสาธารณะ : 4.65 คะแนน
• กตัญญู : 5.09 คะแนน

ขณะที่ ผลสำรวจดัชนีชี้วัดคุณธรรมและทุนชีวิต ปี 2569 พบผลการประเมินคุณธรรมจำแนก ทั้ง 6 ภูมิภาคอยู่ในระดับ ‘พอใช้’ ตามเกณฑ์ ดังนี้

• ภาคเหนือ : 4.64 คะแนน
• ภาคตะวันออกเฉียงเหนือ : 4.60 คะแนน
• ภาคตะวันออก : 4.60 คะแนน
• ภาคตะวันตก : 4.57 คะแนน
• ภาคกลาง : 4.63 คะแนน
• ภาคใต้ : 4.72 คะแนน

คนไทย ‘ภูมิคุ้มกันรอบตัว’ ดีมาก

ในด้านผลสำรวจดัชนีชี้วัดคุณธรรมและทุนชีวิต (Life Assets)  ปี 2569  ผลการพบคะแนนเฉลี่ยทุนชีวิตรวมทุกวัยอยู่ที่ 80.5% อยู่ในระดับ ‘ดีมาก’ ดังนี้

• วัยรุ่นและเยาวชน อายุ 13–24 ปี : 80.2% — ดีมาก
• วัยผู้ใหญ่ตอนต้น อายุ 25–40 ปี : 81.7% — ดีมาก
• วัยกลางคนและวัยผู้ใหญ่ อายุ 41 ปีขึ้นไป : 81.2% — ดีมาก

ทุนชีวิต 5 พลัง

• พลังตัวตน (Self-power) : 6% — ดีมาก
• พลังครอบครัว (Family power) : 8% — ดีมาก
• พลังสร้างปัญญา/พลังที่ทำงานหรือองค์กร : 80.2% — ดีมาก
• พลังเพื่อนและกิจกรรม (Friends & Activities) : 2% — ดี
• พลังชุมชน (Community power) : 9% — ดี

ขณะที่ พลังครอบครัวมีคะแนนสูงสุด และพลังชุมชนมีคะแนนต่ำสุดใน 5 พลังโดย ทุนชีวิตจำแนกตามช่วงวัย

• พลังตัวตน : 13–24 ปี 82.2% | 25–40 ปี 85.9% | 41 ปีขึ้นไป 85.4%
• พลังครอบครัว : 13–24 ปี 82.4% | 25–40 ปี 85.1% | 41 ปีขึ้นไป 86.0%
• พลังสร้างปัญญา/พลังที่ทำงานหรือองค์กร : 13–24 ปี 80.3% | 25–40 ปี 80.8% | 41 ปีขึ้นไป 81.2%
• พลังเพื่อนและกิจกรรม : 13–24 ปี 80.1% | 25–40 ปี 80.8% | 41 ปีขึ้นไป 77.5%
• พลังชุมชน : 13–24 ปี 75.8% | 25–40 ปี 75.8% | 41 ปีขึ้นไป 75.8%

โดยคะแนนทุนชีวิตรายภูมิภาคอยู่ระหว่าง 78.4%–82.4% จำแนกตามภูมิภาค ดังนี้

• ภาคเหนือ : 81.9%
• ภาคกลาง : 81.5%
• ภาคตะวันออกเฉียงเหนือ : 78.4%
• ภาคตะวันออก : 81.0%
• ภาคตะวันตก : 82.4%
• ภาคใต้ : 81.5%

คนไทยยังอ่อนแอ ‘พอเพียง-สุจริต’

นอกจากนี้ หากเปรียบเทียบแนวโน้มดัชนีคุณธรรมในช่วงปี พ.ศ. 2565–2569 พบว่า ด้านที่ได้คะแนนนำสูงสุดในทุกๆ ปี คือ “ด้านกตัญญู” ซึ่งครองแชมป์คะแนนสูงสุดมาโดยตลอด 5 ปี

สำหรับด้าน ที่มักได้คะแนนน้อยที่สุดและถือเป็นจุดที่ต้องเฝ้าระวัง หรือ แย่ลงในหลายช่วงปี คือ ‘ด้านพอเพียง’ รวมถึง ‘ด้านสุจริต’ ที่เคยลดลงต่ำในช่วงปี 2567 (อยู่ที่ 4.19)

โดย หากเปรียบเทียบและวิเคราะห์แนวโน้มดัชนีคุณธรรม ปี 2565–2569 มีดังนี้

• ปี 2565 : พอเพียง 4.38 | วินัยรับผิดชอบ 4.47 | สุจริต 4.41 | จิตสาธารณะ 4.58 | กตัญญู 4.98 | รวม 4.56
• ปี 2566 : พอเพียง 4.59 | วินัยรับผิดชอบ 4.61 | สุจริต 4.60 | จิตสาธารณะ 4.76 | กตัญญู 5.11 | รวม 4.73
• ปี 2567 : พอเพียง 4.17 | วินัยรับผิดชอบ 4.27 | สุจริต 4.19 | จิตสาธารณะ 4.35 | กตัญญู 4.64 | รวม 4.32
• ปี 2568 : พอเพียง 4.22 | วินัยรับผิดชอบ 4.33 | สุจริต 4.22 | จิตสาธารณะ 4.40 | กตัญญู 4.62 | รวม 4.36
• ปี 2569 : พอเพียง 4.39 | วินัยรับผิดชอบ 4.59 | สุจริต 4.42 | จิตสาธารณะ 4.65 | กตัญญู 5.09 | รวม 4.63

ขณะที่ ผลสำรวจดัชนีชี้วัดคุณธรรมและทุนชีวิต ปี 2569 พบว่า คะแนนทุนชีวิตรวมทุกวัย ได้แก่

• 1% ในปี 2565
• 8% ในปี 2566
• 6% ในปี 2567
• 5% ในปี 2568
• 5% ในปี 2569

โดยมีอัตราการเปลี่ยนแปลงของคะแนนรวมรายปี (YOY) ในปี 2566 +7.3%, ปี 2567 -7.4%, ปี 2568 +1.2% และปี 2569 +2.5% และอัตราการเปลี่ยนแปลงเมื่อเทียบกับปีฐาน 2565 ในปี 2566 +7.3%, ปี 2567 -0.6%, ปี 2568 +0.5% และปี 2569 +3.1%

สำหรับ ผลสำรวจดัชนีชี้วัดคุณธรรมและทุนชีวิต ปี 2569 ในด้านการเปลี่ยนผ่านของคุณธรรมไทยในยุคดิจิทัล เป็นการศึกษาเชิงคุณภาพครอบคลุม 180 กรณีศึกษา ใน 3 ช่วงวัย และ 6 ภูมิภาค รายงานระบุว่า คุณธรรมของสังคมไทยไม่ได้สูญหาย แต่กำลังเปลี่ยนผ่านและปรับตัว เพื่อให้สอดรับกับแรงกดดันทางเศรษฐกิจ วิถีชีวิตดิจิทัล และค่านิยมของคนต่างเจเนอเรชัน

โดยพบปัจจัยร่วมสมัยที่ส่งผลต่อคุณธรรม ดังนี้

• เทคโนโลยีและปัญญาประดิษฐ์ เทคโนโลยีและ AI เข้ามาเปลี่ยนแปลงการเรียนรู้ การทำงาน และการใช้ชีวิต รวมถึงมีประเด็นความเสี่ยง เช่น ข่าวปลอมและการพนันออนไลน์
• แรงกดดันทางเศรษฐกิจ แรงกดดันทางเศรษฐกิจส่งผลต่อการดำเนินชีวิตและการรักษาหลักคุณธรรม โดยเฉพาะในบริบทการทำงานและค่าครองชีพ
• ความคาดหวังต่อเยาวชน เยาวชนและวัยรุ่นเผชิญความคาดหวังทั้งด้านการเรียน การหางาน และภาพลักษณ์ในสังคมออนไลน์ ซึ่งส่งผลต่อความเครียดและการตัดสินใจ
• ช่องว่างระหว่างวัย คนต่างวัยมีมุมมองต่อคุณค่าและการแสดงออกทางคุณธรรมที่แตกต่างกัน แม้ยังมีค่านิยมคุณธรรมร่วมกัน

Digital Empathy ตัวแปรแสดงออกคุณธรรม

นอกจากนี้ จากการเข้ามาของเทคโนโลยี ยังมีผลต่อการเปลี่ยนแปลงของความหมายและรูปแบบการแสดงออกของคุณธรรม อาทิ

• กตัญญู (Gratitude)
  • อดีต การอยู่ร่วมบ้านเรือนและการดูแลปรนนิบัติบิดามารดาอย่างใกล้ชิด
  • ปัจจุบัน “Digital Empathy หรือการใช้เทคโนโลยี/AI แสดงความเอื้ออาทรและความห่วงใยครอบครัว
• จิตสาธารณะ (Public Mind)
  • อดีต การลงแรงทางกาย เช่น กวาดลานวัด งานทำความสะอาดชุมชน
  • ปัจจุบัน: การระดมทุนออนไลน์ กิจกรรม CSR ขององค์กร และการแชร์ข้อมูลเพื่อช่วยเหลือสังคม
• สุจริต (Honesty)
  • อดีต การไม่ลักทรัพย์หรือขโมยสิ่งของที่มีตัวตน
  • ปัจจุบัน การเคารพลิขสิทธิ์ทางปัญญา การให้เครดิตแหล่งที่มา และจริยธรรมในการใช้ AI

รศ. นพ. สุริยเดว  กล่าวสรุปข้อสังเกตสำคัญจากการบูรณาการผลเชิงปริมาณและเชิงคุณภาพ พบว่าพฤติกรรมคุณธรรมยังคงเดิม  โดยในด้านกตัญญูเข้มแข็งที่สุด ขณะที่พอเพียงและสุจริตอ่อนแอที่สุดต่อเนื่องจากปี 2565–2567 โดยการส่งเสริมระยะต่อไปควรให้น้ำหนักกับพอเพียงและสุจริต โดยเฉพาะการจัดการกับการยอมรับความผิดเล็กน้อยว่าเป็นเรื่องปกติ

‘พลังชุมชน’ พังระบบนิเวศคุณธรรม

ขณะที่วัยผู้ใหญ่ตอนต้นเป็นกลุ่มที่ต้องใส่ใจที่สุด ซึ่งพบว่า คะแนนคุณธรรมต่ำที่สุด ขณะที่ทุนชีวิตอยู่ระดับดีมาก สอดคล้องกับข้อค้นพบเรื่องแรงกดดันเศรษฐกิจและภาวะชีวิต จึงควรควบคู่การส่งเสริมคุณธรรมกับการลดแรงกดดันจริง

นอกจากนี้ยังพบว่า ‘พลังชุมชน’ คือจุดอ่อนของระบบนิเวศคุณธรรม ซึ่งต่ำที่สุดในทุกช่วงวัยและเกือบทุกพื้นที่ โดยเฉพาะภาคตะวันออกเฉียงเหนือ จึงควรออกแบบกิจกรรมชุมชนที่ยืดหยุ่น เข้าถึงง่าย และเปิดให้คนทุกวัยร่วมออกแบบ

โดยศูนย์วิจัยคุณธรรม ยังนำข้อเสนอแนะเชิงนโยบาย ดังนี้

• ส่งเสริมคุณธรรมแบบบูรณาการหลายมิติ ทำพร้อมกันในทุกพื้นที่ชีวิต ได้แก่ ครอบครัว โรงเรียน ที่ทำงาน ชุมชน และสื่อ; มองพฤติกรรมรอบด้าน ไม่ใช่เฉพาะด้านใดด้านหนึ่ง; ปรับสภาพแวดล้อมให้เอื้อต่อการแสดงออกถึงคุณธรรม
• ทักษะรู้เท่าทันสื่อและ AI ยุคดิจิทัล — ส่งเสริมการใช้อย่างรู้เท่าทัน ตรวจสอบความถูกต้อง รู้จักอคติของอัลกอริทึม ตระหนักเรื่องลิขสิทธิ์ ความเป็นส่วนตัว และคิดถึงผลกระทบก่อนโพสต์หรือแชร์
• พลังของคนใกล้ตัวและแบบอย่างที่ดี — พ่อแม่ ครู หัวหน้างาน เพื่อน และผู้นำชุมชนมีอิทธิพลสูง ควรเป็นแบบอย่างที่ดี โดยคำพูดและการกระทำเป็นไปในทิศทางเดียวกัน
• วิธีบริหารจัดการแรงกดดันทางเศรษฐกิจและสังคม — ใช้วิธีการที่ยืดหยุ่นและเข้าถึงง่าย โดยการส่งเสริมความพอเพียงและสุจริตควรคำนึงถึงภาระหนี้ ทักษะการเงิน สวัสดิการ และช่องทางช่วยเหลือฉุกเฉิน เพื่อลดแรงกดดันไม่ให้ขัดขวางการตัดสินใจที่ดี

สำหรับข้อมูลเพิ่มเติม และเกณฑ์การแปลผล ดูเพิ่มเติม https://mdc.moralcenter.or.th/